Çocuklar; yaşamların giderek dijitalleştiği dünyamızda, internetin sunduğu olanaklarla birlikte çeşitlenen bir dizi dijital deneyimle karşı karşıya kalmaktadır. Bu dijital çağda, çocuklar artık sadece fiziksel çevrelerinde değil, aynı zamanda dijital dünyada da varlık göstermektedirler. Çocukların dijital dünyadaki varlığı, günümüzde küresel çocuk hakları gündeminin önemli bir parçası haline gelmiştir. Bu bağlamda, BM Çocuk Hakları Komitesi 25. Genel Yorumunu yayınlamış Dijital Dünyada Çocuk Haklarının altını çizmiştir. Bu durum, çocukların ifade özgürlüğünü şekillendirme ve geliştirme açısından önemli bir potansiyel taşımaktadır.

Çocuk Hakları Savunucuları olarak, insan haklarına duyarlılıkla, çocukların dijital dünyada ifade özgürlüğüne dair bir izleme çalışması yürüttük. Bu çalışmada, çocuklarla birlikte, onların gözünden dijital dünyada ifade özgürlüğü meselesini anlamaya ve çözüm yolları bulmaya odaklandık. Bu izleme çalışmamızda odağımız çocukların dijital dünyada güvenli ve özgürce kendilerini ifade edebilmeleri için gereken alanı sağlama ve çocuk haklarını koruyacak politikaları oluşturma, uygulama ve denetleme sorumluluğunu taşıyan devlet ve kamu kurumlarına yükümlülüklerini hatırlatmaktır. Bu raporu, devlet ve kamu kurumları ile birlikte onları harekete geçirmek için dayanışmak istediğimiz sivil toplum örgütlerinin dikkatine sunmak isteriz. 

Günümüzde, çocuklar ve dijital dünyada yapılan tartışmalara baktığımızda çocukların dijital dünyadaki ifade özgürlüğü meselesi genellikle yeterince vurgulanmamakta, dijital dünyada çocukların güvenliğinin sağlanmasına dair çalışmalarda da onların özgürlüklerinden söz edilmemekte korumacı politikalar, yaklaşımlar öne çıkmaktadır. Çocukların yaşadıkları güvenlik risklerini göz önünde bulundurduğumuzda elbette dijital dünyada çocuklar için güvenli bir ortam sağlanması kritik bir öneme sahip ve sürekli olarak hassasiyet ile ele alınması gereken önemli bir gündem oluşturmaktadır. 

Bununla birlikte çocuklar için güvenli bir ortam yaratırken gerçekten onlar için “kimliklerini, varlıklarını, düşüncelerini özgürce ifade ettikleri” bir alanın da inşasını göz önünde bulundurmak çocuk haklarının çok yönlü ve kapsayıcı bir şekilde hayata geçirilmesi için önem arz etmektedir. 

 

Çocukların dijital dünyadaki ifade özgürlüğü, sadece bireysel bir hak ve özgürlük alanı olarak değil, aynı zamanda demokratik bir toplumun temel taşlarından biri olarak da ele alınmalıdır. Bu rapor, çocukların kendilerini dijital alanda güvenli ve özgür bir şekilde ifade edebilmelerini desteklemek, salt korumacı yaklaşımdan uzaklaşarak bütüncül bir bakış açısıyla çocukların haklarını koruma ve teşvik etme sorumluluğumuzun altını çizmektedir.

Raporumuzun ilk iki bölümü; yürüttüğümüz insan hakları izleme çalışmamızın kapsamını ve yöntemini anlatmaktadır. Ardından gelen üçüncü bölüm ise izleme sürecinde geliştirdiğimiz dijital dünyada çocukların ifade özgürlüğüne ilişkin gösterge setine de yol gösteren çocukların dijital dünyadaki ifade özgürlüğüne ilişkin arka plan bilgilerini, ilgili insan hakları ilkeler ve standartlarını içermektedir. Dördüncü bölüm geliştirdiğimiz göstergelerden belirlediğimiz gösterge alanlarına dair bulgularımızı detaylandırmaktadır. Masabaşı çalışma, medya tarama, odak görüşmeler ve çocukların da izleme sürecine dahil olarak yürüttükleri anket gibi farklı yöntemler ile elde ettiğimiz veriler dördüncü bölümde bize ışık tutmaktadır. Bulguların ardından izleme sürecinde öne çıkan sonuç ve tespitlerimizi aktardığımız ve önerilerimize yer verdiğimiz bölüm ile raporumuz sonlanmaktadır.

Umuyoruz ki çocuk katılımını esas alarak hazırladığımız bu rapor; çocukların dijital dünyada yaşadıkları deneyimleri, fırsatları, hak ihlallerini ve taleplerini daha iyi anlamaya çalışarak ve görünür kılarak; ifade özgürlüğü ve çocuk hakları ile ilgili politikalara çocukların seslerini ve görüşlerini temel alan yeni bir perspektif sunmaya ve birlikte harekete geçmek için dayanışmaya katkı sunar. Rapora başlık olarak çocukların ifadelerinden seçtiğimiz “Anlatılacak gibi değil!” alıntısı “Anlatacaklarım var!”’a dönüşür.